Vaak wordt de vraag gesteld waarom de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog niet terugvochten. Zulke joden waren er echter wel, bijvoorbeeld de groep rondom de gebroeders Bielski, vier Poolse joden die waren ontkomen aan de felle vervolgingen door de nazi’s. Hun verhaal werd op schrift gesteld in door de auteur Nechama Tec in zijn boek Defiance: The Bielski Partisans; dat boek is nu verfilmd als(kortweg) Defiance. We schrijven 1941: Hitler en Stalin hebben een pact gesloten, dat de Duitsers de kans biedt om grote delen van Polen en andere Oost-Europese landen ‘schoon te vegen’: dit hield in dat de joden werden weggestopt in ghetto’s en vervolgens naar vernietigingskampen werden getransporteerd. Op het platteland kregen de Duitsers vaak hulp van de plaatselijke overheden, die doorgaans even grote anti-semitische gevoelens koesterden als de nazi’s.

Aan het begin van Defiance leren we hoe de ouders van de Bielski-broers zijn vermoord door een militie onder leiding van een plaatselijke politieman. De oudste broer, Tuvia, neemt onmiddellijk wraak door het gezin van de politieman af te slachten. De broers vluchten in oostelijke richting, in de hoop zich te kunnen aansluiten bij de Russische troepen die het grensgebied bewaken, maar onderweg sluiten zich steeds meer joden bij hen aan, die aan de slachting zijn ontkomen. Er ontstaat onenigheid tussen de twee oudste broers: de berekende Tuvia wil zoveel mogelijk joden onder zijn hoede nemen, en zich aan de gevechtshandelingen onttrekken, de impulsieve Zoes wil zijn wraakgevoelens botvieren en zich bij de Russen aansluiten. Het komt uiteindelijk tot een compromis: Tuvia wordt de leider van de joodse gemeenschap, die zich schuilhoudt in de bossen in het Pools-Russiche grensgebied, Zoes wordt een vechtjas aan de zijde van de Russen. Maar dan beginnen de Duitsers aan hun Russische veldtocht, en trekken de Russische troepen zich overhaast terug, de joodse gemeenschap aan hun lot overlatend …

Regisseur Edward Zwick heeft een aantal films op zijn naam staan, die zeer uiteenlopend zijn ontvangen, zoals Glory, over een zwart regiment tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, en The Last Samurai, over een Amerikaanse legerofficier die in Japanse gevangenschap uitgroeit tot vechtinstructeur van de laatste samuraï. Zwick geldt als een voortreffelijk vakman, maar velen zien hem als een typisch Hollywood-regisseur, wiens films gebukt gaan onder een surplus aan bombast en sentiment. Ook Defiance zal niet ontsnappen aan deze controverse: gezien het onderwerp ziet de film er opvallend ‘clean’ uit. De joden staan bloot aan vreselijke ontberingen, maar blijven er tamelijk gezond uitzien. De actiescènes zijn wel hard, maar nooit ‘vuil’. Ook zijn er van die typische kitscherige rafelrandjes: er wordt min of meer verzwegen dat de Bielskis communisten waren, en als Daniel Craig een wit paard bestijgt om een redevoering te houden, heb je de indruk dat William ‘Braveheart ‘ Wallace teruggekeerd is op aarde. Het gebruik van de Engelse taal werkt eveneens wat verwarrend: de broers spreken Pools met de plaatselijke bevolking, maar Engels met elkaar, waarbij Engels waarschijnlijk optreedt als vervanger van het jiddisch dat ze voor onderlinge communicatie gebruikten. Toch lijkt me Defiance, al deze tekortkomingen ten spijt, Zwick’s beste film tot dusverre. Het verhaal van de joodse gemeenschap die in de bossen probeert te overleven, overgeleverd aan de genade van de elementen en het lot, grijpt bij vlagen werkelijk naar de keel. Voor één keer lijken de romantische elementen er niet met de haren bijgesleept, maar bij te dragen tot een verdieping van het verhaal: zo is het ontroerend  om te vernemen dat de leden van de groep zogenaamde ‘bos-echtgenoten’ namen, dat wil zeggen een ‘huwelijk’ sloten voor de duur van het verblijf in de bossen. Dergelijke details brengen je dichter bij de personages. De acteurs leveren vrijwel zonder uitzondering uitstekende prestaties. De meeste aandacht gaat uit naar Daniel Craig, en niet geheel ten onrechte (wat een mannetjesputter!), maar hij wordt zo mogelijk nog overtroffen door Liev Schreiber, zelf een jood, die als de jongere broer Zoes een schrijnend intense vertolking ten beste geeft. Zwick bewijst bovendien eens te meer dat hij een uitstekend vakman is: de film is prachtig in beeld gebracht en de vaart zit er vanaf het begin goed in. Voor wie bereid is de paar (toegegeven, soms nogal hinderlijke) tekortkomingen voor lief te nemen, is dit een aanrader. Het is zo’n film die een beetje van alles heeft: actie, spanning, romantiek, een hart en verstand. Wat wil je nog meer?