La Battaglia di El Alamein is zo’n beetje de Italiaanse The Longest Day: de film wil een caleidoscopisch beeld geven van een grote slag uit de Tweede Wereldoorlog, en tegelijkertijd inzoomen op individuele soldaten, zowel aan het Italiaanse, Duitse als Engelse front. Na lange onderhandelingen (de opnames waren inmiddels al begonnen) zegde het Italiaanse leger zijn medewerking toe, hetgeen een buitengewoon spectaculaire aanpak van de actiescènes mogelijk maakte. Wel moest daardoor worden gezocht naar een locatie binnen de Italiaanse landsgrenzen, aangezien het Italiaanse leger Spanje en Libië (waar men was gestart met filmen) niet binnen mocht. De keuze viel ten slotte op Sardinië.

1942, Noord-Afrika. De geallieerden, onder leiding van veldmaarschalk Montgomery, zijn in opmars; de asmogendheden Duitsland en Italië geraken steeds meer in de verdrukking. De Duitse generaal Rommel moet zijn aandacht op last van de Führer verdelen over diverse fronten. Hij heeft niet veel vertrouwen meer in de goede afloop, en besluit ten slotte om zijn troepen na dagenlange strijd terug te trekken. De Italianen, slecht bewapend, van onvoldoende voedsel voorzien, komen klem te zitten rond El Alamein en worden tot vrijwel de laatste man uitgeroeid.

De grote verliezen aan Italiaanse kant zijn vaak geweten aan de slechte organisatie en het gebrek aan bekwame legerleiders, maar historisch onderzoek heeft uitgewezen dat de Italianen tevens in de steek werden gelaten door hun Duitse bondgenoten. Beide inzichten komen in deze film aan de orde: bij een bombardement komt de commandant van de Italiaanse troepen om het leven, waardoor de leiding wordt overgenomen door een onervaren officier (Stafford). De jongeman is een fanatiek aanhanger van Mussolini, en begaat de ene blunder na de andere. Dankzij zijn oudere broer (Salerno) en een ontmoeting met een sympathieke Britse leeftijdsgenoot (Hilton) komt hij tot betere inzichten, maar dan is het voor zijn soldaten al te laat: Rommel heeft zich teruggetrokken en de Italianen zitten in de knel.

Zoals wel vaker (denk aan The Longest Day) heeft de grootse aanpak en internationale oriëntatie ook nadelen: de scènes die zich in het Engelse en Duitse kamp afspelen, doen wat theatraal aan en zorgen ervoor dat de aandacht verslapt.  De personages zijn nogal stereotiep, ook aan Italiaanse kant, en de dialogen oppervlakkig. Ook de gedwongen keuze voor Sardinië pakt niet altijd even gelukkig uit: Sardinie is wel warm en droog, maar geen woestijn. Heel opmerkelijk: Voor een keertje zijn niet de Moffen maar de Britten de grote schurken. Met uitzondering van Hilton (die dus wordt gebruikt als spreekwoordelijke Excuus-Truus) worden ze allemaal afgeschilderd als arrogante klootzakken en gevoelloze moordenaars. Goed, het is weer eens wat anders, zullen we maar zeggen.

Naar goed Italiaans gebruik is de rolverdeling een ratjetoe: de Tsjechisch-Oostenrijkse avonturier (met een Australisch paspoort!) Frederick Stafford speelt een Italiaan, de Uruguyaan George Hilton een Brit, en de Fransman Robert Hossein een Duitser, en niet zomaar de eerste de beste, maar generaal Rommel. Leuk is dat Montgomery wordt gespeeld door een Britse acteur, Michael Rennie, die werkelijk zijn evenbeeld is (zie foto). De wijze broer van de onstuimige Stafford wordt gespeeld door Gian Maria Salerno, een naam die velen niets zal zeggen, maar deze theateracteur dubde Clint Eastwood voor de Italiaanse versies van de Dollar-films, en naar men zegt nam Eastwood diens manier van spreken over. Salerno speelde later zelf (net als Hilton) in diverse spaghettiwesterns. Ook regisseur Giorgio Ferroni als scenarist Ernesto Gastaldi hadden hun sporen reeds uitgebreid verdiend in dat genre.

La Battaglia di El Alamein is een groots opgezette oorlogsfilm met matige spelscènes en een wat oppervlakkig scenario, maar uiterst spectaculaire actiescènes. Ik zag een fullscreen versie met een tamelijk belabberde beeldkwaliteit, hetgeen de beoordeling moeilijk maakt. Een film als deze wint waarschijnlijk veel bij een goede print in het juiste breedbeeldformaat.