De meeste mensen zullen wel weten dat er in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw in Italië meer dan 500 westerns werden gedraaid, vanwege de herkomst spaghetti westerns genaamd. De Italianen draaiden in die periode ook oorlogsfilms, spaghetti war films zogezegd, maar die zijn veel minder bekend geworden. Het waren er ook niet zo veel, en daar was een goede reden voor. De tweede wereldoorlog is geen periode waar de Italianen erg trots op zijn. Een volledig kale brug over de Tiber in Rome heeft enige tijd bekend gestaan als ‘De brug van de Oorlogshelden’. De pointe van deze grap was dat er geen oorlogshelden waren. Sinds Berlusconi aan de macht is, worden dergelijke grapjes niet meer op prijs gesteld. Italianen moet weer trots zijn, ook op hun schande.

Door de schaamte over de weinig heldhaftige houding van de Italianen tijdens de oorlog, hadden veel spaghetti war films een anti-heroïsche strekking en een sombere afloop. Zo ook deze: de hoofdpersonen zijn twee Amerikaanse GI’s die tijdens WOII in Italië worden betrapt op een gewapende inbraak, waarbij zelfs een dode valt. Ze worden veroordeeld tot het vuurpeloton, maar de officier die met de executie wordt belast, een verse rekruut van West Point, verdwaalt met zijn executiepeloton en op het moment dat zijn mannen de executie voorbereiden, worden ze aangevallen door de Duitsers. De enigen die de massaslachting overleven zijn – U raadt het al – de jonge officier en de twee ter dood veroordeelden. Na een tocht door het Toscaanse landschap komen ze aan bij het Middeleeuwse dorpje San Michele. Als de bewoners de soldaten Engels horen spreken, denken ze dat hun dorp wordt bevrijd. Het drietal wordt met het nodige feestgedruis ingehaald en flink verwend, maar ondertussen bereiden de Duitsers een aanval op het dorp voor …

Typisch voor dit soort producties is de bonte stoet van nationaliteiten in de rolbezetting. De hoofdpersonen zijn Amerikanen, maar de twee belangrijkste rollen worden gespeeld door een Duitser en een Uruguayaan. Dat komt de geloofwaardigheid wellicht niet echt ten goede, maar het helpt dat die Duitser Klaus Kinski is, één van de beste acteurs van de afgelopen eeuw. Hij speelt hier één van de veroordeelden, een luidruchtige mafkees met een jeugdtrauma dat zich vertaalt in kleptomanie en nog een heleboel afwijkingen meer. Zijn sterfscène is opmerkelijk: volledig door het lint schiet hij eerst zijn wapen doellos leeg op een tank en gaat vervolgens het voertuig met blote handen  te lijf. De bestuurder van de tank heeft er vermoedelijk nog steeds nachtmerries van.

Het Laatste Commando, zoals de film in Nederland werd gedoopt, heeft eigenlijk alles wat je van dit soort films mag verwachten: de actie is furieus en overdonderend, het scenario zit goed in elkaar en de acteurs zetten hun rollen met verve neer. Naast Kinski hebben we ook nog George Hilton, vooral bekend van spaghetti westerns. Voor mij was de film extra leuk omdat veel scènes zijn gefilmd in en om de Toscaanse stad Lucca, die ik erg goed ken. Ik herkende direct een kerkje, de stadsmuren en enkele vergezichten. De film heeft ook een paar tekortkomingen: Kinski beleeft een wat futloze romance met een kostschoolmeisje (ze draagt tenminste kostschoolmeisjeskousen, verder lijkt ze een jaar of dertig) en er zijn een aantaal tenenkrommende scènes met de zwarte acteur Saunders die vriendschap sluit met een klein Italiaans jongetje. Dat kereltje spreekt trouwens in de ene scène vloeiend Engels, en in de andere enkel Italiaans, dus er is bij de nasynchronisatie iets misgegaan. Overigens spreken de Duitsers in de film Duits, en de Italianen (overwegend) Italiaans, hetgeen weer een voordeel is. In veel van dit soort producties wordt maar één taal gesproken.

In zowel de Italiaanse als de Engelse titel komt het woord ‘wond’ voor (piaga/wound), maar Salt in the Wound verwijst naar de uitdrukking to rub salt in the wound, d.w.z. iemands lijden of ongeluk nog erger maken dan het al is. Het Italiaanse Il Dito nella Piaga betekent De vinger in de wond, en verwijst naar de Bijbelse passage met de ongelovige Thomas, die zijn vinger in de zijdewonde van Christus legt. Deze uitdrukking wordt dikwijls gebruikt om naar een wonderbaarlijke gebeurtenis te verwijzen. Wat deze Amerikaanse GI’s overkomt is inderdaad wonderbaarlijk. De Nederlandse titel slaat nergens op. De Vlaamse titel (let op de drietalige poster) is te gek om los te lopen.