Pale Rider lijkt in sommige opzichten op Clint Eastwood’s eerste western als regisseur, het twaalf jaar eerder gedraaide High Plains Drifter. Opnieuw is er sprake van een vreemdeling zonder naam die een weerloze gemeenschap te hulp schiet, maar terwijl de vreemdeling in High Plains Drifter een vertegenwoordiger van de hel leek te zijn, lijkt de Vale Ruiter eerder en gezant van de hemel: hij wordt door iedereen dan ook priester genoemd. Ook de gemeenschap die hij onder zijn hoede neemt, is wat vriendelijker van aard: terwijl de dorpsgemeenschap in High Plains Drifter werkeloos toekeek hoe hun sheriff met zwepen werd doodgeranseld, bestaat de gemeenschap in Pale Rider uit hardwerkende goudzoekers.

Deze goudzoekers worden lastig gevallen door ene LaHood, de directeur van een plaatselijke mijn, die hydraulische boringen wil uitvoeren op de plaats waar zij aan het werk zijn. LaHood heeft een bende ingehuurd die hen op gewelddadige manier moet zien te verdrijven, maar zijn plannen worden gedwarsboomd door de vreemdeling, die vriendschap sluit met de goudzoekers, en hen inspireert tot verzet. Het verzet lijkt succesvol, maar dan besluit LaHood een man genaamd Stockburn in te huren, een koelbloedige moordenaar die zichzelf “sheriff” noemt en zijn assistenten “deputies”: hij provoceert zijn slachtoffers telkens tot het overtreden van de wet, zodat hij ze op ‘wettelijke’ manier kan afslachten …

High Plains Drifter bevatte tal van verwijzingen naar het befaamde Shane, de grote klassieker uit de jaren vijftig over de wording van de Amerikaanse rechtsstaat. Net als Alan Ladd in Shane, fungeert Eastwood in Pale Rider als het geweten van de film: hij schiet de goudzoekers te hulp omdat hij dit als westernheld behoort te doen, a man’s gotta do what a man’s gotta do. Maar er is ook een poging ondernomen om de film een religieuze en/of mythische dimensie mee te geven: de aankomst van de vreemdeling krijgt een symbolische lading als een zestienjarig meisje in het Bijbelboek Openbaring leest over “de ruiter van de Apocalypse die rijdt op een Vaal Paard; zijn naam is Dood en de hel volgde hem”. Het is een scène die sterk doet denken aan de manier waarop in Sergio Corbucci’s The Great Silence/Il Grande Silenzio wordt gesproken over de hoofdpersoon, de doofstomme revolverheld genaamd Stilte. Deze cruciale verwijzing brengt Pale Rider ook in verband met de Italiaanse western, het genre waarin Eastwood twee decennia eerder (vrijwel op slag) wereldberoemd werd.

Pale Rider ziet er vaak schitterend uit: de fotografie van de besneeuwde bergtoppen door Bruce Surtees is adembenemend en de actiescènes (en de aanloop ernaartoe)broeierig en beklemmend. Men voelt dat Clint deze aspecten van het genre perfect onder de knie heeft. Maar er zijn ook een aantal tekortkomingen: de mythisch/religieuze dimensie van het scenario voelt wat log en onhandig aan en er zijn veel overbodige of nodeloos gerekte scènes. Ook is er (zoals wel vaker met Clint achter de camera) te veel sentimentaliteit. Je hebt vaak de indruk dat hij te veel controle over zijn films heeft: er is niemand die hem dwingt overbodige scènes te knippen. Toch is dit natuurlijk verplichte kost voor westernliefhebbers: waar Clint de regisseur soms tekortschiet, sleurt Clint de acteur de film door zijn moeilijke momenten heen. Wie anders zou een mysterieuze gezant van de hemel kunnen spelen, en ons doen geloven in zijn dodelijke precisie? Ik zou zo gauw niemand kunnen bedenken. Bovendien: als regisseur neemt hij wraak voor een paar missers onderweg met een schitterend gefilmde finale (die overigens meer lijkt op die van High Noon dan die van Shane).